De donuteconomie – what's in a frame?

De laatste jaren zijn er tal van boeken over een nieuw economisch model gepubliceerd. Hoe het moet heten, is nog niet helemaal duidelijk, maar dat de boeken steeds meer convergeren naar één en hetzelfde model valt wel degelijk op. Naarmate het nieuwe model meer vorm krijgt, verandert ook de gebruikte terminologie en meer bepaald de framing.

Frames zijn een instrument om mensen vertrouwd te maken met een nieuw denkbeeld. Een frame kan erg krachtig zijn wanneer het meteen een beeld of een gevoel oproept. Een mooi voorbeeld van een geslaagd frame is "We are the 99%" van de Occupy-beweging. Iedereen weet wat ermee wordt bedoeld en en kan zich ermee identificeren.

Goede frames vinden voor een nieuw economisch model is een belangrijke en zware uitdaging, zeker aangezien economie voor het brede publiek een abstract gegeven is en dit model met de oude paradigma's wil breken. Laten we even drie frames bekijken die in dit model naar voren zijn gekomen.

 

1. Post- of ontgroei

Het centrale punt van dit model is dat het concept "groei" als motor en maatstaf van de economie moet worden losgelaten. Of het goed gaat met de economie is eerder afhankelijk van het welzijn van de samenleving en van de planeet. Het model verenigt dan ook de strijd tegen sociale ongelijkheid met de strijd tegen klimaatverandering.

Bij oudere werken ("oud" is in dit geval niet langer geleden dan 2010) zoals "Welvaart zonder groei" van Tim Jackson en "Ontgroei" van Giacomo D'Alisa, Federico Demaria en Giorgos Kallis gebruiken de schrijvers frames zoals "postgroei" en "ontgroei" om zich tegen groei af te zetten. Deze frames werken niet om de eenvoudige reden dat het beeld dat wordt opgeroepen "groei" is en daar willen de schrijvers nu net vanaf. Het is een reactie in plaats van een alternatief. Een goed frame roept een associatie op met het nieuwe concept of het te bereiken doel.

 

2. Sociaal ecologisme

In recentere werken wordt het frame "sociaal ecologisme" wel eens gebruikt als naam van het nieuwe economische model. Op zich dekt het de lading, omdat de twee belangrijkste speerpunten (de strijd tegen sociale ongelijkheid en klimaatverandering) expliciet worden genoemd. Toch heb ik twee bedenkingen bij deze term.

Ten eerste is het een frame dat meteen aan politiek links doet denken en dat is jammer. We kunnen nu eenmaal geen twee economische modellen in de samenleving hebben, we hebben er een nodig dat voor iedereen werkt. Wat het model betreft, is dat op zich niet zo'n probleem: de problemen waar we mee kampen in de samenleving en waar het model een oplossing voor tracht te formuleren, worden grotendeels zowel door links als door rechts erkend. Ik denk bijvoorbeeld aan de klimaatverandering of de burn-outepidemie. Dit zijn geen typisch linkse of rechtse thema's. Het zou dus beter zijn om een politiek neutralere term te gebruiken en onnodige polarisatie door een fout frame te vermijden.

Ten tweede is "sociaal ecologisme" niet exporteerbaar. Net omdat er een politieke betekenis aan kleeft, roept de term andere associaties op in andere landen. Woorden zoals "socialism" en "commons" zijn in de VS gedoemd om veroordeeld te worden als communistisch gedachtegoed. Gebruik dat als frame voor het nieuwe model en je hebt bij voorbaat verloren.

 

3. Donuteconomie

Een van de populairste boeken over dit onderwerp is "Doughnut Economics" (donuteconomie) van Kate Raworth. Ze is een Britse econome die het model niet alleen heeft beschreven, maar ook in een vorm heeft gegoten. Want, zoals ze zelf aangeeft, een beeld zegt meer dan 1000 woorden. Dat beeld ziet er dus uit als een donut. De binnenste cirkel is het sociale fundament. Als je daar voorbij gaat wordt de sociale ongelijkheid te groot. De buitenste cirkel geeft de grenzen van de planeet weer. De economie hoort zich dus tussen de twee cirkels af te spelen (zie foto).

Doughnut economics

"Doughnut Economics" van Kate Raworth, bron: www.kateraworth.com


Het is een heel goed visueel frame: het is eenvoudig en maakt meteen de theorie duidelijk. Over de naam heb ik echter nog steeds mijn twijfels. Aan de ene kant vind ik het een goed frame, omdat het blijft hangen. Bij "donuteconomie" zie ik die cirkelvorm voor me en dat is wat een goed frame hoort te doen. Maar aan de andere kant denk ik dan: loop even de ECB binnen en vertel daar over een donuteconomie... ik zie Mario Draghi al met zijn ogen rollen.  

Misschien hangt het ook af van de doelgroep die je ermee wilt bereiken. Kate Raworth legt de nadruk op onderwijs. Het brede publiek en zeker studenten economie horen te weten dat er een alternatief is, in tegenstelling tot wat Thatcher ons wilde doen geloven. Daarvoor zijn het donutmodel en haar boek erg geschikt.

Maar als doelstelling is dat niet voldoende. Met een economisch model moet je naar de top. Net zoals ons huidige neoliberale model gemeengoed is geworden door Reagan en Thatcher, moet je de heersende elite ervan weten te overtuigen de oude denkbeelden over de economie en de samenleving los te laten. En dan blijft het de vraag of de donuteconomie daar het beste frame voor is.

 

Een nieuw voorstel: burgereconomie

Zoals al vermeld is groei in het nieuwe economische model niet langer de maatstaf van de economie. De maatregelen die worden voorgesteld, zetten de burger centraal. De parameters om de staat van de economie te meten, zijn gericht op het welzijn van de burgers en van de planeet. Daarnaast nemen de burgers actief deel aan de organisatie van de economie en de samenleving, bv. door de oprichting van coöperaties en de deeleconomie.

Binnen de politieke denkkaders is "de burger" langs beide zijden van het politieke spectrum een aanvaardbare term. Bij links zullen er eerder associaties zijn met sociale thema's, bij rechts wordt dan weer gedacht aan zaken zoals verantwoordelijkheid opnemen en groepsidentiteit. Al deze aspecten komen in het model aan bod. Dit economisch model is tenslotte geen abstract gegeven, maar een manier om de samenleving vorm te geven.

Geplaatst in Geen categorie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *